W tym roku nasze stowarzyszenie nie organizowało odrębnej konferencji naukowej, natomiast współorganizowało, w dniach 2–3 czerwca 2026 r. na Jasnej Górze, doroczną konferencję tradycyjnie przygotowywaną przez Komisję Historyczną Konferencji Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polsce oraz Ośrodek Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce KUL. W wydarzeniu uczestniczyło ponad sto osób – badaczy historii zakonów i archiwistów.
Konferencja „Co skrywają archiwa zakonne?” rozpoczęła się 2 czerwca Mszą świętą sprawowaną o godz. 8.00 w Kaplicy Cudownego Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej pod przewodnictwem bp. Adriana Puta, biskupa pomocniczego diecezji zielonogórsko-gorzowskiej, delegata KEP ds. Stowarzyszenia Archiwistów Kościelnych. Obrady odbywały się w Sali Jana Pawła II.
Konferencję otworzyli s. dr Jadwiga Monika Kupczewska SłNSJ, przewodnicząca Komisji Historycznej, będącej głównym organizatorem wydarzenia, oraz Jego Magnificencja ks. prof. dr hab. Mirosław Kalinowski, rektor KUL, który – na prośbę Komisji Historycznej i Konsulty Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych – objął konferencję honorowym patronatem. Następnie słowa powitania wygłosili bp Adrian Put, prof. dr hab. Bogumił Szady, prof. KUL – dyrektor Ośrodka Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce KUL, dr hab. Tomasz Nowicki, prof. KUL – dyrektor Instytutu Historii KUL oraz ks. Michał Sołomieniuk, prezes zarządu Stowarzyszenia Archiwistów Kościelnych – drugi współorganizator konferencji.
Konferencję podzielono na cztery panele tematyczne: „Archiwa zakonów żeńskich”, „Archiwa zakonów męskich”, „Archiwalia zakonne w archiwach diecezjalnych” oraz „Dokumentacja dotycząca zakonów w archiwach niekościelnych”. Po każdym z paneli odbywała się dyskusja.
W pierwszym panelu zaprezentowano trzy archiwa: Archiwum Sióstr Benedyktynek w Krzeszowie (dr hab. Antoni Maziarz, prof. UO), Archiwum Prowincjalne Urszulanek Unii Rzymskiej w Krakowie (s. Iwona Naglik OSU) oraz Archiwum Generalne Zgromadzenia Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi w Częstochowie (s. Oliwia Kusek SCM). Ponadto poruszono temat „Archiwa zakonów żeńskich na łamach półrocznika «Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne»” (dr Artur Hamryszczak).
W drugim panelu przedstawiono zagadnienia związane z archiwami zakonów męskich: „Ochrona przed zniszczeniem teologii archiwów zakonów męskich” (ks. dr hab. Roman Majka CSMA), „Źródła do dziejów Rodziny Wincentyńskiej w zasobie Archiwum Polskiej Prowincji Zgromadzenia Księży Misjonarzy w Krakowie” (ks. dr Wacław Umiński CM), „Archiwalium czy relikwia? Skarby pijarskiego zasobu archiwalnego na przykładzie kolekcji św. Józefa Kalasancjusza” (dr Agnieszka Szmerek) oraz „Jubileusz 100-lecia Prowincji Wielkopolsko-Mazowieckiej Towarzystwa Jezusowego z perspektywy archiwum” (ks. dr Krzysztof Dorosz SI). Ponadto dr Mateusz Zimny zaprezentował referat pt. „Księgi nowicjatu i profesji klasztorów dawnej Polski – perspektywy badawcze”.
W trzecim panelu prelegenci omówili archiwalia proweniencji zakonnej przechowywane w następujących archiwach diecezjalnych: Archiwum Archidiecezjalnym w Łodzi (ks. dr hab. Mieczysław Różański, prof. UWM), Archiwum Akt Dawnych Diecezji Toruńskiej (dr Mateusz Żmudziński), Archiwum Archidiecezjalnym Lubelskim (s. Karolina Anna Kołodziejczyk CSFB) oraz Archiwum Diecezji Kieleckiej (s. Danuta Kozieł CSFN). W przypadku Archiwum Archidiecezjalnego Lubelskiego prelegentka omówiła wyłącznie archiwa zgromadzeń żeńskich.
W ostatnim panelu uczestnicy wysłuchali następujących wystąpień: „W dialogu i w konflikcie z państwem. Dokumentacja dotycząca zgromadzeń zakonnych w zasobie Archiwum Akt Nowych w latach 1918–1990” (Zbigniew Król z Archiwum Akt Nowych), „Materiały do historii zakonów w zbiorach Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie – rekonesans badawczy” (s. Barbara Bonar CSH), „Archiwalia Polskiej Prowincji Kapucynów w zbiorze Gabinetu Rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego” (o. Grzegorz Filipiuk OFM Cap) oraz „Archiwalia zakonne w archiwach i bibliotekach ukraińskich na przykładzie archiwaliów po zakonie dominikanów” (o. dr Marek Miłowicki OP). W panelu tym uczestniczył również przeor klasztoru jasnogórskiego, o. dr Grzegorz Prus, który jako przeor Jasnej Góry skierował słowo do uczestników konferencji.
Po zakończeniu obrad naukowych w tej samej sali odbyło się Walne Zgromadzenie SAK, podczas którego omówiono działalność Zarządu od października ubiegłego roku. Poruszono m.in. temat przygotowań do Powszechnego Zjazdu Archiwistów Polskich w Częstochowie w przyszłym roku oraz udział przedstawicieli SAK w konferencji europejskich archiwistów kościelnych we Wiedniu.
Drugiego dnia uczestnicy konferencji zwiedzili z przewodnikiem Starą Bibliotekę Klasztoru Jasnogórskiego oraz odwiedzili Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. ks. Walentego Patykiewicza, gdzie gości przyjął ks. dr Jacek Kapuściński – dyrektor i jedyny pracownik tej placówki. Wśród ciekawostek warto odnotować, że w archiwum tym przechowywana jest kompletna dokumentacja dotycząca Światowych Dni Młodzieży w Częstochowie w 1991 r.
Powyższe spotkanie było pierwszym sympozjum współorganizowanym przez SAK i środowisko sióstr zakonnych historyków. Stanowiło ono okazję do wzajemnego poznania się obu środowisk oraz do zaproszenia sióstr do naszego stowarzyszenia. Mamy nadzieję opublikować materiały pokonferencyjne w bieżącym i kolejnym numerze rocznika „Archiva Ecclesiastica”.
